Ак-Эрикти ном саы тыва кур дугайында белеткээн

17 февраля 2026, 16:08

Ак-Эрикти ном саы тыва кур дугайында белеткээн. "Тыва кижини кежик-чолу курунда чоруур, тонну кажан-даа кур чок кетпес, курун кайы хамаан чок октавас, ске кижи куру куржанмас. Курун чешкеш, салырда, дургеш, баглап каар" деп гбелеривис чагып чораан.

Тыва тонну куруну калбаа кижини ийи адыжы (10 илиг), узуну белин ш куржаптар болур, камгалал дээр чораан. "ст, ортаа, алдыы ораннарны кара кштери арты-мурнум, кыйыымдан келбезин! Ием-биле тудуш хиним тыппазын!" дээш куржаныр турган.

Аас-кежии, ажы-тлн сз кижини хойнунда деп санап чораан. Блдеш кедерге багай, ынчангаш курланыры албан.

Шаанда улусту чугаазы-биле алырга, тыва тонну кур чок кеткен уругларны "сииле" дээн чижектиг кыстарга хамааржыр деп турган. Ынчангаш тыва херээжен кижи тыва тонну кур чок кетпес.

Тыва тонну куржанмас таварылгалар: чиигенип унерде, иштиг-саатыг херээжен кижи тон кеткенде. Тонну блдээш кедери чгле дуне далаш кадында болуп болур.

Бичии уругларны курунга хамаарышкан мындыг чугаалар бар.

Бичии оолдарны курун куржандыргаш, курну ужун артынга халанатпас. Халанадып каарга, курну ужундан аза тудуп алгаш, бичии кижини скээр аппаар дээр. Курун быжыг куржаар. Кур кошкаанда багай деп чугаалаар. геп турар апарган уругну от кыдыынче барбазын дээш, кур-биле белинден куржааш, орун будунга баглап каар чораан.

Кур ээзини кадыкшылынга эки салдарлыг. Аъттыг чоруур таварылгада сооктан камгалап турар. Тонну куржанып алгаш, таакпы, аяк дээн чижектиг херек члдерин, хойлап алыр. Тонну карман чок даараар.

Курну хевирлери. Тыва улус хм, чеп, баг, дайза, дордум, кожала курларлыг чорааннар.

1. Дордум кур дээрге, бдн торгу кур.

2. Дайза кур дээрге ш, дрт илиг кыдат торгу кур болур, сырып тургаш даараан, кыдыгларында салбактарлыг. Ындыг курну чугле байлар куржанып турган.

3. Чеп кур дээрге, хой дг, аьт челинден эжип тургаш кылган кур.

4. Баг кур чиге хм кур болур.

5. Кожала кур дкт азы аът челин эшкеш, рп тургаш кылган, кожала хевирлиг кур. Бо курлар колдуунда тываларны ажыл кылып куржаныр курлары болур.

6. Торгу курну байырлалдарда ажыглаар.

Курну куржаарда хн аайы-биле долгандырып куржаар. Ужун курну иштинче киирип алыр. Булгаар, кештен кылган курларны онза чараштап, янзы-бр нелиг металлдар, нелиг даштар-биле каастаар. Ындыг курлар нелиг эт-хреги база болур.

Больше новостей на Tuva-news.ru