Шагаада чаа тон – чаартылганы демдээ

Шагаада чаа тон чаартылганы демдээ

Тывага Шагаа уткуштур белеткел ажылдары чонну албан кылыр езулалы апарган, оо иштинде чаа хеп даараары база онзагай чачыл.

Ол дээрге арыглаашкын езулалыны база бир кезээ болур: эрги чл октаттынар, а арыг болгаш чаа чл чаартылганы, ачылыг амыдырал эргилдезин база келир чылче чыргалды хаара тутканын херечилеп турар. Чаа хеп байырлалды ыдыктыг утказын чаа члче шилчиирин, елерни чаазы болгаш ону арыг бодалдар-биле уткуурунга беленин демдеглеп турар.

Тыва тонну быжарыны чажыттары, хээлери болгаш утка-демдээ:

Тыва тонда чонну езу-чачылдарыны, сзктерини болгаш аян-шинчизини бдн тайылбыры сиген дизе чазыг чок. Оо кол-кол онзагайын сайгарып крээлиер: чден даараарыл, канчаар быжарыл база хээлер чн илередип турарыл.

Чачыл езугаар тонну алгы-кештен болгаш ске-даа бойдустан ндезилээн пс-таавыдан даарап турган:

- кидис (даштыкы тон, брт) - чылыг, л-шыкка шыдамык, кшкн амыдыралга тааржыр;

- алгы-кеш (тыва идик-хепти кезектери) - быжыг, хат-чаъстан камгалаар;

- торгу болгаш хорагай (байырлал хеви) чугаа-соотту скдп, садыг-саарылганы чогударда, чедимчелиг байдалды илередир турган;

- хве болгаш дк (хн брде кедер хеп) чымчак, агаар эрттирер, эптиг.

Тон кылыр пс-таавыны база уткалыг: ак арыг-силиг, буянныг чорук, кызыл кш-шыдал, чуртталга, кк дээр, мге назын, сарыг хн, шажын-чдлге, ногаан бойдус, злде, сайзырал.

Быжары: хевирини болгаш тургузууну аяны

Тон кыска-даа болза бодамчалыг хевир-биле ылгалып турар:

дорт быжары шимчээшкинни хостуун хандырар, аът мунарынга тааржыр;

узун ченер сооктан камгалаар;

кур кол, албан турар кезээ: бел, дурт-сын кезиин онзалап демдеглээр, эт-эдилелди (даза-таакпы, оттук-бижек, чанчык) азарынга бараан болур.

Уланчылыг

Республиканы улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга тв белеткээн