Энерелдиг “Эне сз”: Чонунга алгадыр чолдуг
1991 чылды январь сесте Ие-чашка, г-блеге тгде э баштайгы авалар солуну нп эгелээн.
Чагыдыкчы талазы-биле республикада ийиги черге турган 17 му номчукчулуг солунну тгзн – амгы журналистиканы алдын арыннарын, сзк парлалгазыны тгзн оо идеязыны автору, тургузукчу-ндезилекчизи болгаш кол редактору, Россия Федерациязыны культуразыны алдарлыг ажылдакчызы, Тываны улусту чогаалчызы Артык Ховалыг “Чонунга алгадыр чолдуг” деп эртем-нептерелдиг очерк номунда бижээн.
Тодаргай сан-фактыларга, номчукчуларны алгаг сстеринге даянган бо тг ном ам-даа чагааларын чорутпушаан, алгавышаан хевээр авторларга, солунга ажылдап чораан журналистерге, бг номчукчуларга юбилейде улуг белек болуру чугаажок. Оо кыска таныштырылгазын авторну “ Эге сс” деп эгелиг киирилдезинден номчуп болур.
Совет е соонда, парлалгага чаа, нарын теманы – сарыг шажын философиязын, ном-судурларны парлап эгелээн парлалга “Эне сз” биле “Кадын”. Олар Тывага сарыг шажынны катап тургузарыны эгелекчилери болуп, чонга херек чс ажыг ыдык судурларны, сургаалдарны, редиг тайылбырларын, ндезин Башкылар намдарларын 21 чылдар дургузунда чедингир, чараштыр, доктаамал айдан айже, хнден хнче парлап келген.
“Чонунга алгадыр чолдуг” деп эртем-нептерелдиг очерк ному тыва журналистиканы слг жен чылдарын хаара туткан. Ол беш кезектен тургустунган: Эге сс, “Эне сз”, “Кадын”, очулга ажылыны дуржулгазы, ном-судурлар, номчукчуну алгаг сз. Бо бодалдар дес-дараалашкак блктеттинмээн-даа бол, ара-аразында дызыг дыналгылап каап турар.
– Чонну хндткели, сонуургалы, нелээри ам-даа шпээн, чылдар эртсе-даа, тоор угжок, ам-даа мактавышаан хевээр боорга, орта магазынып, бо номну ндрер бодадым. Бг алгаг сстерни Октаргайны чинчи дизиинче киирдим.
«Хам алгыштар алгакчызы солун» деп нелелди “Эне сзнге” хамнаашкын талазы-биле делегейни дириг эртинези, ндезин культураны, чачылдарны чыып, тгге арттырган Тываны улусту чогаалчызы Монгуш Кенин-Лопсан берген.
Бо 35 чылдар тнээшкининде дагдыныкчы-деткикчивисти канчап уттур бис. Чн-даа кргзерге, борта ады сал, айын-хнн айыт дээр турган. Оо смези-биле солунну тгзн тургузар аргалыг болган боор мен. Эгезинден тура биске смезин кадып келгенинге рп четтирдивис.
Ол баштайгы кыс шлкч, Хндергей чурттуг, Догак Хуралбаевич Барыкааны алгагларын, шлктерин солунга парлаар кылдыр берген. Оо соонда допчу-намдарын тургускаш берген. Улаштыр Барыкаанны номун ндрер кылдыр белеткеп берген. Ону бис ндрген бис. Оо смези-биле “Эне сз” солун шылгараан кыс чогаалчыларга Барыкаан аттыг шаналды тургускан.
Адазы дег кадагалап, арга-смезин берип чораан гбевисти 100 чылында ону канчап саннар самынче киирбезил. Баштай суг бажы дагыырын смелээрге, паркты кара суун дагыдывыс.
Хндткелдиг дагдыныкчывысты Барыкаан шаналын дээре дээн кыс авторларга тыпсыр дээн саналын оо 100 чылында канчап тывыспазыл? Ол шаналды тургузукчузу “Эне сзн” биче-даа бол юбилейинде канчап куруг эрттирерил? Бо дег таарымчалыг байдал оо соонда та кажан таваржыр. Ынчангаш солунну идепкейлиг бижикчилери, амгы еде Россияны чогаалчылар эвилелинин кежигн апарган чогаалчыларны демдеглээн. гбевисти чагыын кседип чоруурувус бо – деп, А.Х-О. Ховалыг демдеглээн.
Барыкааны шаналын чогаалчылар – Лидия Ооржакка, Нина Эртинеге, Раиса Ондарга болгаш аныяк барыкаанчылар Чечена Монгушка, Энерел Кимге тывыскан.










































