е-биле деге базып… Республиканы кол уруглар саыны 55 чыл ою
Эртен К. И. Чуковский аттыг уругларны ном саы тургустунганындан бээр 55 чыл оюн демдеглеп эрттирер. Ном саыны ажыл-чорудулгазыны болгаш чаартылгаларыны дугайында удуртукчузу Сылдысмаа Лопсан таныштырган.
Чурагайлыг ном саыны шыгжамырында 1000 ном чыгдынган
Cлг беш чылда уругларны ном саы элээн улуг хемчээлдиг ажылдарны кылып чоруткан. е-биле деге базып, номчукчуларывыска таарымчалыг байдалдарны тургузуп турар бис.
2021 чылда Культура эгелээшкиннерини президентини фондузуну тлевилел мрейинге тиилээш, электроннуг ном саын ажылдап кылдывыс. Тыва чогаалчыларны трээн дылында парлаттынган номнарын база очулгаларын чурагайжыдар ажылды чорудуп кылган бис. «Tuva_read» тлевилелди ачызында бг Россияда, даштыкы чурттарда чурттап чоруур чагыс чер чурттугларывыс тыва чогаалдарны электроннуг хоолгаларын номчуур аргалыг апарган.
Ном саыны ажылдакчылары, Тываны улусту артизи Станислав Ириль, уран чл башкызы Эльдар Дамба-Лама дээш скелер-даа бисти деткип, уругларга элээн хй чечен чогаалдарны болгаш тоолдарны аудио хевирге номчуп берген.
Сайтывыста «Тыва номчуп тур» деп агы кезек бар. Ол кезекте чурагайжыткан номнардан агыда, аудиономнарны чыып тургускан. Кижи брз номнарны электроннуг хоолгаларын номчуур болгаш дынаар аргалыг апарган.
Чурагайлыг ном саыны шыгжамырында алфавит аайы-биле 1000 ном чыгдынган. Ол ышкаш уруглар сетклдерини архиви база шыгжаттынган. Слг ш чылда сайтыже ортумаа-биле 70 му хире номчукчу (2022 чылда – 20 му кижи) кирип, номнарны номчаан болуп турар.
Республиканы агы-агы булунарында ажылдап турар ном санарыны ажылдакчылары номчукчуларынга бисти чурагайжыттынган ном саын смелеп турар. Чге дизе чамдыызында тыва дылда номнар чедишпес.
Тываны Культура яамызыны уругларга онзагай белээ
ТР-ни Культура яамызы ном саыны тургустунганындан бээр 55 чыл оюнда номчукчуларга онзагай белекти кылган – амгы ени интерактивтиг дериг-херекселин садып берген. Комплексче 25 агы хевирни угаан сайзырадыр оюннары кирип турар. Номчукчуларывыс интерактивтиг шалага, столга, ханага, элезинниг черге ойнаар аргалыг апарган. Ол ышкаш кинотеатр база бар. Уруглар ойнавышаан, классиктиг чогаалчыларны, улусту тоолдарыны, чечен чогаалдарны, чурукчуларны ажылдары-биле таныжып ап турарлар.
Ном саыны ажылдакчылары чаа технологиялар уругларга редилге чорудуун солун болгаш ажыктыг болдурарынга бзрелдиг.
жен чыл эрткенде, ном саыны оран-савазын чаарткан
Амгы оран-саваже 1994 чылда кжп кирген бис. жен чылдарны дургузунда септелге чоруттунмайн турган. 2023 чылда, ндезин септелге соонда, ном саы уругларывыска эжиин катап ажыткан. Республика бюджедини акша-хрегизи-биле оран-саваны бо ени негелделеринге дгжп турар кылдыр чаартканы улуг чедиишкин. Ол ышкаш ном саы амгы ени чаа эт-севи болгаш техниказы-биле дериттинген.
2003 чылда Тываны Чазаа, г-блени болгаш уругларны номчулга твнге, найысылалды мурнуу талазында чуртталга бажыында оран-саваны агылап берген. Ук салбырывыска РФ-ти Культура яамызыны деткимчези-биле келир чылын Уругларны культура болгаш чырыдыышкын тв ажыттынар.
Ном ндрер ажыл-чорудулга
Ном саы библиографтыг айтыкчылар ндрер ажылды чорудуп турар. 2021 чылда Тыва Арат Республиканы тургустунганындан бээр 100 чылында «Чс чылды тгз: Тыва Арат Республиканы ежилери» деп номну ндрдвс. Ук айтыкчыда 100 харлап турар 100 шылгараан улусту дугайында материалдарны чыып тургускан.
Эрткен чылын Тыва Арат Республиканы ССРЭ-ни составынче киргенинден бээр 80 чылынга тураскаадып «Совет Тываны ежилери» деп библиографтыг айтыкчыны ндрген. Номда кирген ат-алдарлыг хоочуннарны чамдыызы ам-даа бисти аравыста бары онзагай.
